Türkçe Book Chapter
Agyapong, B., Obuobi-Donkor, G., Burback, L., & Wei, Y. (2023). Interventions to reduce stress and burnout among teachers: A scoping review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(9), Article 5625. https://doi.org/10.3390/ijerph20095625 [Google Scholar] [Crossref] Aloe, A. M., Amo, L. C., & Shanahan, M. E. (2014). Classroom management self-efficacy and burnout: A multivariate meta-analysis. Educational Psychology Review, 26(1), 101–126. https://doi.org/10.1007/s10648-013-9244-0 [Google Scholar] [Crossref] Alper, U., Göregen, F., Naillioğlu Kaymak, M., Öcal, S., Gören, S. Ç., & Yalçın, M. T. (2024). Okul geliştirme çalışması: Danışman akademisyen uygulamasının değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 53(244), 2045–2072. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1291762 [Google Scholar] [Crossref] Avşaroğlu, S., Deniz, M. E., & Kahraman, A. (2005). Teknik öğretmenlerde yaşam doyumu, iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 115–129. [Google Scholar] Bakioğlu, A., & Kirişçi Sarıkaya, A. (2018). Bir öğretmen mesleki gelişim modeli: Üniversite-okul ortaklığı. Yıldız Journal of Educational Research, 3(2), 76–98. [Google Scholar] Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The job demands–resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309–328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115 [Google Scholar] [Crossref] Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2017). Job demands–resources theory: Taking stock and looking forward. Journal of Occupational Health Psychology, 22(3), 273–285. https://doi.org/10.1037/ocp0000056 [Google Scholar] [Crossref] Balkar, B., & Şahin, S. (2010). İlköğretim II. kademe öğretmenlerinin öğretmen performansını değerlendirme model ve uygulamalarına ilişkin görüşleri. İlköğretim Online, 9(1), 396–412. [Google Scholar] Barber, M., & Mourshed, M. (2007). How the world's best-performing school systems come out on top. McKinsey & Company. [Google Scholar] Başlar, A., & Uysal, F. (2025). Türk eğitim sisteminde öğretmenlerin hizmet içi mesleki gelişimlerine yönelik çalışmaların sistematik bir derlemesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 13(16), 22–51. [Google Scholar] Blatchford, P., Bassett, P., & Brown, P. (2011). Examining the effect of class size on classroom engagement and teacher-pupil interaction: Differences in relation to pupil prior attainment and primary vs. secondary schools. Learning and Instruction, 21(6), 715–730. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2011.04.001 [Google Scholar] [Crossref] Cemaloğlu, N., & Şahin, D. E. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(2), 465–484. [Google Scholar] Çevik, M. N. (2025). The relationship of distributed leadership with teachers’ subjective well-being and professional satisfaction in Türkiye: Does psychological resilience make a difference? BMC Psychology, 13, Article 1227. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03555-6 [Google Scholar] [Crossref] Collie, R. J., Shapka, J. D., & Perry, N. E. (2012). School climate and social–emotional learning: Predicting teacher stress, job satisfaction, and teaching efficacy. Journal of Educational Psychology, 104(4), 1189–1204. https://doi.org/10.1037/a0029356 [Google Scholar] [Crossref] Day, C., & Gu, Q. (2014). Resilient teachers, resilient schools: Building and sustaining quality in testing times. Routledge. [Google Scholar] Day, C., Sammons, P., Stobart, G., Kington, A., & Gu, Q. (2007). Teachers matter: Connecting work, lives and effectiveness. Open University Press. [Google Scholar] Demirtaş, Z., & Alanoğlu, M. (2015). Öğretmenlerin karara katılımı ve iş doyumu arasındaki ilişki. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 83–100. [Google Scholar] Diener, E., Suh, E. M., Lucas, R. E., & Smith, H. L. (1999). Subjective well-being: Three decades of progress. Psychological Bulletin, 125(2), 276–302. https://doi.org/10.1037/0033-2909.125.2.276 [Google Scholar] [Crossref] Dodge, R., Daly, A. P., Huyton, J., & Sanders, L. D. (2012). The challenge of defining wellbeing. International Journal of Wellbeing, 2(3), 222–235. [Google Scholar] Düz, İ., & Kazak, E. (2024). Okul müdürlerinin öğretimsel liderlik davranışlarının öğretmenlerin mesleki gelişimine etkisi. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 7(1), 13–39. [Google Scholar] Efe, M. Z., Çoban, Ö., & Gün, F. (2023). Mesleki öğrenme topluluğu ile okul yöneticisinin ders denetimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 52(238), 1305–1330. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1130682 [Google Scholar] [Crossref] Fernet, C., Guay, F., Senécal, C., & Austin, S. (2012). Predicting intraindividual changes in teacher burnout: The role of perceived school environment and motivational factors. Teaching and Teacher Education, 28(4), 514–525. https://doi.org/10.1016/j.tate.2011.11.013 [Google Scholar] [Crossref] Finn, J. D., Pannozzo, G. M., & Achilles, C. M. (2003). The “why’s” of class size: Student behavior in small classes. Review of Educational Research, 73(3), 321–368. https://doi.org/10.3102/00346543073003321 [Google Scholar] [Crossref] Friedman, I. A. (1995). Student behavior patterns contributing to teacher burnout. The Journal of Educational Research, 88(5), 281–289. https://doi.org/10.1080/00220671.1995.9941312 [Google Scholar] [Crossref] Granziera, H., Collie, R., & Martin, A. (2021). Understanding teacher wellbeing through job demands-resources theory. In C. F. Mansfield (Ed.), Cultivating teacher resilience: International approaches, applications and impact (pp. 229–244). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-15-5963-1_14 [Google Scholar] [Crossref] Hakanen, J. J., Bakker, A. B., & Schaufeli, W. B. (2006). Burnout and work engagement among teachers. Journal of School Psychology, 43(6), 495–513. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2005.11.001 [Google Scholar] [Crossref] Hargreaves, A. (1994). Changing teachers, changing times. Teachers College Press. [Google Scholar] Hargreaves, A., & Fullan, M. (2012). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press. [Google Scholar] Herman, K. C., Hickmon-Rosa, J., & Reinke, W. M. (2018). Empirically derived profiles of teacher stress, burnout, self-efficacy, and coping and associated student outcomes. Journal of Positive Behavior Interventions, 20(2), 90–100. [Google Scholar] Hidajat, T. J., Edwards, E. J., Wood, R., & Campbell, M. (2023). Mindfulness-based interventions for stress and burnout in teachers: A systematic review. Teaching and Teacher Education, 134, Article 104303. https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104303 [Google Scholar] [Crossref] Ingersoll, R. M. (2001). Teacher turnover and teacher shortages: An organizational analysis. American Educational Research Journal, 38(3), 499–534. https://doi.org/10.3102/00028312038003499 [Google Scholar] [Crossref] İş, E., & Güçlü, E. (2024). Öğretmenlerin tükenmişlik deneyimi: Nedenler ve çözüm önerileri. International Journal of Mardin Studies, 5(1), 54–66. https://doi.org/10.63046/ijms.1441951 [Google Scholar] [Crossref] Jennings, P. A., & Greenberg, M. T. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79(1), 491–525. https://doi.org/10.3102/0034654308325693 [Google Scholar] [Crossref] Karacabey, M. F., Özkul, R., Polatcan, M., & Bellibaş, M. Ş. (2025). Transformational leadership and teacher burnout in Türkiye: The moderated mediation role of organisational support, teacher resilience and teacher workload. Educational Management Administration & Leadership. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/17411432251346087 [Google Scholar] [Crossref] Kaya, N., & Akçadağ, T. (2022). Eğitimde hizmet içi eğitim faaliyetlerine ilişkin öğretmen görüşleri. Journal of Sustainable Education Studies, 3(4), 194–206. [Google Scholar] Kayıkçı, K., & Şarlak, Ş. (2013). İlköğretim okullarında performans değerlendirme: Öğretmenlerin sicil uygulamasına ilişkin görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(43), 23–46. [Google Scholar] Keyes, C. L. M. (2002). The mental health continuum: From languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Behavior, 43(2), 207–222. [Google Scholar] Kocabaş, D. A., & Karabağ Köse, E. (2024). Öğretmenlerin örgütsel adalet, örgütsel bağlılık ve iş doyumu algıları arasındaki ilişki. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 61, 361–389. [Google Scholar] Köroğlu, M., & Doğan, N. (2025). Stakeholder views on the consequential and criterion-related validity of high-stakes examinations in Türkiye. Bartın University Journal of Faculty of Education, 14(4), 1193–1213. https://doi.org/10.14686/buefad.1735175 [Google Scholar] [Crossref] Köse, H. S. (2021). Öğretmenlerin karar sürecine katılımı ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. Millî Eğitim, 50(232), 121–146. [Google Scholar] Kyriacou, C. (2011). Teacher stress: From prevalence to resilience. In J. Langan-Fox & C. L. Cooper (Eds.), Handbook of stress in the occupations (pp. 161–173). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9780857931153.00027 [Google Scholar] [Crossref] Lee, M. (2024). Commentary: Navigating the complexity, bridging the gap: The role of school-university partnership in sustaining school improvement during the post-pandemic era. Journal of Educational Administration, 62(6), 716–720. https://doi.org/10.1108/JEA-11-2024-292 [Google Scholar] [Crossref] Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. School Leadership & Management, 40(1), 5–22. https://doi.org/10.1080/13632434.2019.1596077 [Google Scholar] [Crossref] Madigan, D. J., & Kim, L. E. (2021). Towards an understanding of teacher attrition: A meta-analysis of burnout, job satisfaction, and teachers’ intentions to quit. Teaching and Teacher Education, 105, Article 103425. https://doi.org/10.1016/j.tate.2021.103425 [Google Scholar] [Crossref] Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Organizational Behavior, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205 [Google Scholar] [Crossref] Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111. https://doi.org/10.1002/wps.20311 [Google Scholar] [Crossref] Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397 [Google Scholar] [Crossref] Montgomery, C., & Rupp, A. A. (2005). A meta-analysis for exploring the diverse causes and effects of stress in teachers. Canadian Journal of Education, 28(3), 458–486. [Google Scholar] Muçu, M., & İnandı, Y. (2025). Öğretmenlerin katılmalı yönetim davranışları ile örgütsel bağlılık algıları arasındaki ilişkisinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(3), 1746–1785. https://doi.org/10.17679/inuefd.1657915 [Google Scholar] [Crossref] Naghieh, A., Montgomery, P., Bonell, C. P., Thompson, M., & Aber, J. L. (2015). Organisational interventions for improving wellbeing and reducing work-related stress in teachers. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(4), Article CD010306. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010306.pub2 [Google Scholar] [Crossref] O’Brennan, L. M., Pas, E. T., & Bradshaw, C. P. (2017). Multilevel examination of burnout among general and special education teachers serving students with emotional and behavioral disorders. Remedial and Special Education, 38(4), 246–256. https://doi.org/10.1177/0741932516679818 [Google Scholar] [Crossref] OECD. (2019). TALIS 2018 results (Volume I): Teachers and school leaders as lifelong learners. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/1d0bc92a-en [Google Scholar] [Crossref] OECD. (2025). Results from TALIS 2024: Türkiye. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/754c2c1a-en [Google Scholar] [Crossref] Özer, G., & Çelik, S. (2024). Mesleki öğrenme toplulukları: Bir mesleki gelişim uygulamasının öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 53(243), 1203–1230. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1239160 [Google Scholar] [Crossref] Polatcan, M., Cansoy, R., & Kılınç, A. Ç. (2020). Examining empirical studies on teacher burnout: A systematic review. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(4), 858–873. https://doi.org/10.16986/HUJE.2019054890 [Google Scholar] [Crossref] Pyhältö, K., Pietarinen, J., & Salmela-Aro, K. (2011). Teacher–working-environment fit as a framework for burnout experienced by Finnish teachers. Teaching and Teacher Education, 27(7), 1101–1110. https://doi.org/10.1016/j.tate.2011.05.006 [Google Scholar] [Crossref] Reis, D., Hoppe, A., & Schröder, A. (2015). Well-being in teaching: The role of daily demands and resources. European Journal of Work and Organizational Psychology, 24(3), 409–424. https://doi.org/10.1080/1359432X.2014.969333 [Google Scholar] [Crossref] Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141–166. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.141 [Google Scholar] [Crossref] Ryff, C. D., & Keyes, C. L. M. (1995). The structure of psychological well-being revisited. Journal of Personality and Social Psychology, 69(4), 719–727. https://doi.org/10.1037/0022-3514.69.4.719 [Google Scholar] [Crossref] Sağır, M., & Tatlı Cömert, T. (2024). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyleri ile işe angaje olma düzeyleri arasındaki ilişki. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 8(2), 26–38. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijolt/article/1560648 [Google Scholar] Salihoğlu, M., & Yayla, A. (2023). Hizmet içi eğitimlerin öğretmen niteliğine olan etkisinin değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 134–153. [Google Scholar] Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press. [Google Scholar] Sılığ, A. (2003). Banka çalışanlarının tükenmişlik düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi. [Google Scholar] Simbula, S. (2010). Daily fluctuations in teachers’ well-being: A diary study using the job demands-resources model. Anxiety, Stress, & Coping, 23(5), 563–584. https://doi.org/10.1080/10615801003728273 [Google Scholar] [Crossref] Sims, S., Fletcher-Wood, H., O’Mara-Eves, A., Cottingham, S., Stansfield, C., Goodrich, J., Van Herwegen, J., & Anders, J. (2025). Effective teacher professional development: New theory and a meta-analytic test. Review of Educational Research, 95(2), 213–254. https://doi.org/10.3102/00346543231217480 [Google Scholar] [Crossref] Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2010). Teacher self-efficacy and teacher burnout: A study of relations. Teaching and Teacher Education, 26(4), 1059–1069. https://doi.org/10.1016/j.tate.2009.11.001 [Google Scholar] [Crossref] Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2017). Motivated for teaching? Associations with school goal structure, teacher self-efficacy, job satisfaction and emotional exhaustion. Teaching and Teacher Education, 67, 152–160. https://doi.org/10.1016/j.tate.2017.06.006 [Google Scholar] [Crossref] Spilt, J. L., Koomen, H. M. Y., & Thijs, J. T. (2011). Teacher wellbeing: The importance of teacher-student relationships. Educational Psychology Review, 23(4), 457–477. https://doi.org/10.1007/s10648-011-9170-y [Google Scholar] [Crossref] TEDMEM. (2025). TALIS 2024 Türkiye için neler söylüyor? Türk Eğitim Derneği. https://tedmem.org/yazilar-detay/talis-2024-turki-ye-i-ci-n-neler-soyluyor [Google Scholar] Toprak, E., Çelebi, M., & Orman, P. (2023). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerini azaltmada öncelenmesi gereken mesleki sosyal destek faktörleri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 59, 38–55. https://doi.org/10.9779/pauefd.1142792 [Google Scholar] [Crossref] Viac, C., & Fraser, P. (2020). Teachers' well-being: A framework for data collection and analysis (OECD Education Working Papers No. 213). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c36fc9d3-en [Google Scholar] [Crossref] Wagner, I., Noichl, T., Cramer, M., Dlugosch, G. E., & Hosenfeld, I. (2024). Moderating personal factors for the effectiveness of a self-care- and mindfulness-based intervention for teachers. Teaching and Teacher Education, 144, Article 104576. https://doi.org/10.1016/j.tate.2024.104576 [Google Scholar] [Crossref] Yıldırım, R. G., Duran, İ., Arı, İ., Türkün, M., & Düzyol Türk, E. (2026). Okul öncesi öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik düzeyleri ile örgütsel aidiyet algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Temel Eğitim, 8(31), 163–184. https://doi.org/10.52105/temelegitim.1810645 [Google Scholar] [Crossref] Zhou, S., Slemp, G. R., & Vella-Brodrick, D. A. (2024). Factors associated with teacher wellbeing: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 36, Article 63. https://doi.org/10.1007/s10648-024-09886-x [Google Scholar] [Crossref]
Öğretmen İyi Oluşu ve Mesleki Tükenmişlik
Burak Baz
Dr., Millî Eğitim Bakanlığı
Abstract
Bu bölümde öğretmen iyi oluşu ve mesleki tükenmişlik kavramları kuramsal ve kavramsal çerçevede ele alınarak bu iki olgu arasındaki ilişki bütüncül bir bakış açısıyla incelenmiştir. Öncelikle iyi oluş ve mesleki tükenmişlik kavramlarının tanımları, boyutları ve kuramsal temelleri açıklanmış; ardından öğretmen iyi oluşunun tükenmişlik üzerindeki koruyucu rolü ile bu iki yapının karşılıklı etkileşimi alan yazın bulguları doğrultusunda değerlendirilmiştir. Bölümde ayrıca öğretmen iyi oluşu ve tükenmişliğini etkileyen bireysel, örgütsel ve sistemsel faktörler ayrıntılı olarak tartışılmış; bu doğrultuda iyi oluşun desteklenmesi ve tükenmişliğin önlenmesine yönelik çözüm önerilerine yer verilmiştir. Son olarak Türkiye bağlamında öğretmen iyi oluşu ve tükenmişliğine ilişkin mevcut durum, yürütülen müdahale çalışmaları ve eğitim politikaları değerlendirilerek uygulamaya ve politika geliştirme süreçlerine katkı sağlayabilecek öneriler sunulmuştur. Bölüm, öğretmen iyi oluşunun güçlendirilmesi ve tükenmişliğin önlenmesinin yalnızca bireysel çabalarla değil, örgütsel ve sistemsel düzenlemeleri de kapsayan bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasının gerekliliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords: Öğretmen İyi Oluşu, Mesleki Tükenmişlik, Eğitim Politikaları
Subject: Social Sciences -> Education -> Education & Educational Research
Cite this chapter