Türkçe Book Chapter
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı [ASHB] (2026). Türkiye’de kapsayıcı eğitim: örgün ve yükseköğretim düzeyinde engelli bireylerin ve ailelerinin deneyimleri. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara. Erişim adresi https://www.aile.tr/media/307660/kapsayici_egitim_raporu.pdf [Google Scholar] Ainscow, M. (2005). Developing inclusive education systems: What are the levers for change? Journal of Educational Change, 6(2), 109–124. https://doi.org/10.1007/s10833-005-1298-4 [Google Scholar] [Crossref] Amaç, Z. (2021). Kapsayıcı eğitim ve ilkokul öğretmenleri: Sistematik bir inceleme. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(19), 74–97. https://izlik.org/JA96XB95SP [Google Scholar] Aydın-Güngör, T., & Pehlivan, O. (2021). Kapsayıcı eğitimin Türk eğitim sistemindeki yeri ve önemi. Studies in Educational Research and Development, 5(1), 48-71. [Google Scholar] Aygün, G. G., & İra, N. (2023). School administers’ views on inclusive education, problems they face and solution suggestions. Turkish International Journal of Special Education and Guidance & Counselling, 12(2), 148–163. https://tijseg.org/index.php/tijseg/article/view/219 [Google Scholar] Bajo Marcos, E., Fabretti, V., Ordóñez‑Carabaño, Á., Ordóñez‑Carabaño, Á., & Taviani, S. (2023). A child‑centred intercultural approach to the socio‑educational inclusion of migrant and refugee children. Open Research Europe, 3, Article 220. https://doi.org/10.12688/openreseurope.16999.1 [Google Scholar] [Crossref] Bilgin, R., & Erbuğ, E. (2021). Eğitimde fırsat eşitsizliği üzerine eleştirel bir değerlendirme. IJEASS, 4(2), 231-239. [Google Scholar] Blackburn, R. M. (2021). What is equality of opportunity. SunKrist Sociology and Research Journal, 2(1), 1007. [Google Scholar] Booth, T., & Ainscow, M. (2011). Index for inclusion: Developing learning and participation in schools (3rd ed.). Centre for Studies on Inclusive Education. [Google Scholar] Çolak, A., & Şahin, C. H. (2019). Kapsayıcı eğitim ve geçiş sürecinin planlanması. H. Gürgür & S. Rakap (Ed.) Kapsayıcı eğitim: özel eğitimde bütünleştirme içinde (ss. 155-180), Pegem Akademi. [Google Scholar] Doğan, A., & Telli, E. Y. (2022). Öğretmenlerin kapsayıcı eğitime yönelik görüşlerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3) 1146-1162. [Google Scholar] Donath, J. L., Lüke, T., Graf, E., & Tran, U. S. (2023). Does professional development effectively support the implementation of inclusive education? A meta-analysis. Educational Psychology Review. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09752-2 [Google Scholar] [Crossref] Eğitim Reformu Girişimi [ERG] (2016). Türkiye’de kapsayıcı eğitimi yaygınlaştırmak için politika önerileri. İstanbul. Erişim adresi https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/ERG_KapsayiciEgitim_PolitikaOnerileri.pdf [Google Scholar] Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2011). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813-828. https://doi.org/10.1080/01411926.2010.501096 [Google Scholar] [Crossref] Florian, L., & Spratt, J. (2013). Enacting inclusion: a framework for interrogating inclusive practice. European Journal of Special Needs Education, 28(2), 119–135. https://doi.org/10.1080/08856257.2013.778111 [Google Scholar] [Crossref] Guillen-Martínez, D. P., Guillen Bonilla, A. E., & Peralta-Gamboa, D. A. (2025). From policy to practice: A systematic review of inclusive education, assistive technologies, and persistent barriers. Scientific Culture, 11(3.1), 1367–1374. [Google Scholar] Haines, S. J., Gross, J. M. S., Blue-Banning, M., Francis, G. L., & Turnbull, A. P. (2015). Fostering family–school and community–school partnerships in inclusive schools: Using practice as a guide. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 40(3), 227–239. https://doi.org/10.1177/1540796915594141 [Google Scholar] [Crossref] Horton, P., Forsberg, C., & Thornberg, R. (2025). Inclusive education and the bullying involvement of boys with special educational needs at a Swedish elementary school. International Journal of Inclusive Education. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13603116.2025.2487471 [Google Scholar] Inter-agency Network for Education in Emergencies. (2024). Minimum standards for education: Preparedness, response, recovery. INEE. [Google Scholar] Johnstone, C., Lazarus, S., Lazetic, P., & Nikolic, G. (2019). Resourcing inclusion: Introducing finance perspectives to inclusive education policy rhetoric. Prospects, 47(4), 339–359. https://doi.org/10.1007/s11125-018-9432-2 [Google Scholar] [Crossref] Karabacak, N. (2022). Investigation of the 2018 class teaching undergraduate curricula revision from the perspective of implementors. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(2), 574-607. https://doi.org/10.18039/ajesi.936035 [Google Scholar] [Crossref] Kaya, F. (2023). Kapsayıcı eğitim uygulamaları (örnek ders planları). M. Demirkol, & V. Batdı (Ed.) Kapsayıcı öğretmen el kitabı içinde (ss. 221-238), Anı Yayıncılık. [Google Scholar] Kazancı, M., & Çeliköz, N. (2025). Kapsayıcı eğitim araştırmalarında güncel eğilimler. ASA Dergisi, 3(1), 72-90. https://doi.org/10.71313/asa.1698202 [Google Scholar] [Crossref] Kleinlein, E. (2025). Conceptualising inclusive assessment: A critical literature review at the nexus of education, inclusion, and assessment. European Journal of Special Needs Education, 41(1), 101–120. https://doi.org/10.1080/08856257.2025.2500137 [Google Scholar] [Crossref] Masten, A. S., & Motti-Stefanidi, F. (2020). Multisystem resilience for children and youth in disaster: Reflections in the context of COVID-19. Adversity and Resilience Science, 1(2), 95–106. doi:10.1007/s42844-020-00010-w [Google Scholar] [Crossref] Meyer, A., Rose, D. H., & Gordon, D. (2014). Universal design for learning: Theory and practice. CAST Professional Publishing. [Google Scholar] Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2022a). Eğitimde kapsayıcılık. Erişim adresi https://ogretmenimecesi.com/wp-content/uploads/2022/07/5-EGITIMDE-KAPSAYICILIK.pdf [Google Scholar] Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2022b). Kapsayıcı eğitim öğretmen eğitimi modülü öğretmen eğitimleri projesi. Erişim adresi https://oygm.meb.gov.tr/www/kapsayici-egitim-ogretmen-egitimi-modulu-projesi/icerik/1001 [Google Scholar] Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2023). Kapsayıcı eğitim bağlamında okul yöneticilerinin mesleki gelişimi projesi. Erişim adresi https://oygm.meb.gov.tr/www/kapsayici-egitim-baglaminda-okul-yoneticilerinin-mesleki-gelisimi-projesi/icerik/1140 [Google Scholar] OECD (2018). Equity in education: Breaking down barriers to social mobility. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264073234-en [Google Scholar] [Crossref] OECD (2022). Current challenges to social mobility and equality of opportunity (Policy paper, No:10), OECD publishing. Erişim adresi https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2022/11/current-challenges-to-social-mobility-and-equality-of-opportunity_842ccc99/a749ffbb-en.pdf [Google Scholar] Óskarsdóttir E, Donnelly V, Turner-Cmuchal M, Florian L (2020), "Inclusive school leaders – their role in raising the achievement of all learners". Journal of Educational Administration, Vol. 58 No. 5 pp. 521–537, doi: https://doi.org/10.1108/JEA-10-2019-0190 [Google Scholar] [Crossref] Palaz, T., Kılıçoğlu, G., Kılcan, T., & Erbaş, S. (2023). Kapsayıcı eğitim alanında yapılan araştırmalara yönelik bir inceleme. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(3), 2407-2443. [Google Scholar] Polat, M. (2022). “Kapsayıcı eğitim” mümkün mü? Kapsayıcı eğitim dersini alan öğretmen adaylarının görüşlerinin vignette tekniği ile incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 965-986. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1066922 [Google Scholar] [Crossref] Polat, H., & Boydak-Özdan, M. (2020). Teachers’ views on the equality opportunity and possibility in the Turkish education system. International Journal of Social Science Research, 9(2), 198-213. [Google Scholar] Resmî Gazete (1973). Millî Eğitim Temel Kanunu. Erişim adresi https://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf [Google Scholar] Resmî Gazete (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Erişim adresi https://mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf [Google Scholar] Resmî Gazete (2006). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (Sayı: 26184). Erişim adresi https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/05/20060531-2.htm [Google Scholar] Resmî Gazete (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (Sayı: 30471). Erişim adresi https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm [Google Scholar] Sakız, H. (2022). Kapsayıcı eğitimin psikolojisi: Güncel eğilimler, güncellenen uygulamalar. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 4(1), 1–26. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2022.0120 [Google Scholar] [Crossref] Sakız, H., & Göksu, İ. (2022). Kapsayıcı eğitim: tüm çocuklar için katılım öğrenme ve gelişim modeli. Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları. [Google Scholar] Saraçoğlu, S. & Postallı, E. (2024). Fen bilgisi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik düşünceleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 2531–2570. https://doi.org/10.53444/deubefd.1485477 [Google Scholar] [Crossref] Sert, E. H. (2023). Ortaokul öğretmenlerinin kapsayıcı eğitim faaliyetleri ve ihtiyaçları. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 9(78), 5327–5342. https://doi.org/10.29228/smryj.73626 [Google Scholar] [Crossref] Stainback, S., & Stainback, W. (1996). Inclusion: A guide for educators. Paul H. Brookes Publishing. [Google Scholar] Şimşek, H., Dağıstan, A., Şahin, C., Koçyiğit, E., Dağıstan Yalçınkaya G., Kart, M. ve Dağdelen, S. (2019). Kapsayıcı eğitim bağlamında Türkiye’de temel eğitim programlarında çokkültürlülüğün izleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 177-197. [Google Scholar] Taneri, P. O., & Özbek, Ö. Y. (2023). Okul yöneticilerinin kapsayıcı eğitime ilişkin farkındalıkları üzerine sanat-temelli bir çalışma. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 75-96. https://doi.org/10.57115/karefad.1276345 [Google Scholar] [Crossref] UNESCO. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000098427 [Google Scholar] UNESCO. (2005). Guidelines for inclusion: Ensuring access to education for all. UNESCO. [Google Scholar] UNESCO. (2020). Global education monitoring report 2020: Inclusion and education: All means all. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373718 [Google Scholar] UNICEF (2017). Inclusive education-including children with disabilities in quality learning: what needs to be done? Erişim adresi https://www.unicef.org/eca/sites/unicef.org.eca/files/IE_summary_accessible_220917_brief.pdf [Google Scholar] Üzen, G, & Köksal, B. H. (2026). Kapsayıcı eğitim: kuramsal temeller, uygulamalar ve eğitim sistemine etkileri. International Journal of Social Science (IJJS Journal), 10(46), 74-91. DOI: 10.52096/usbd.10.46.05 [Google Scholar] Villa, R. A., & Thousand, J. S. (2005). Creating an inclusive school (2nd ed.). ASCD. [Google Scholar] Yenen, E. T., & Gültekin, İ. (2024). Kapsayıcı eğitim uygulamalarına ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 7(2), 162–182. https://doi.org/10.70325/eyyad.1537170 [Google Scholar] [Crossref] Yılmaz Erdem, G. (2023). Çağdaş eğitimde çeşitlilik ve kapsayıcılık: eşitlikçi ve zenginleştirici öğrenme ortamlarının teşvik edilmesi. ulakbilge, 90(11), 1181–1185. doi: 10.7816/ulakbilge-11-90-06 [Google Scholar] [Crossref] Yükseköğretim Kurulu [YÖK] (2017). Öğretmen yetiştirme lisans programları. Erişim adresi https://egitim.yok.gov.tr/documentFiles/1768303608203.sunus-onsoz-uygulama-yonergesi.pdf [Google Scholar] Yükseköğretim Kurulu [YÖK] (2019). Sınıf öğretmenliği lisans programı. https://egitim.yok.gov.tr/documentFiles/1768303404310.Sinif_Ogretmenligi_Lisans_Programi09042019.pdf [Google Scholar] Yükseköğretim Kurulu [YÖK] (2020). Öğretmenlik programları müfredatı (Resmî yazı). Eğitim-Öğretim Dairesi Başkanlığı. Erişim adresi https://str.giresun.edu.tr/Files/UploadFiles/b-1-1-d-yok-mufredat-degi...-2032021172315.pdf [Google Scholar]
Kapsayıcı Eğitim ve Fırsat Eşitliği
Fatih Mutlu Özbilen
Assoc. Prof. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart University
Burak Baz
Dr., Millî Eğitim Bakanlığı
Abstract
Kapsayıcı eğitim, bireylerin dil, din, cinsiyet, sosyoekonomik düzey, kültürel farklılık, engel durumu veya öğrenme özellikleri gibi farklılıklarından bağımsız olarak eşit öğrenme fırsatlarına erişimini amaçlayan çağdaş bir eğitim yaklaşımıdır. Günümüzde eğitim sistemlerinin temel hedeflerinden biri yalnızca öğrencilerin okullaşmasını sağlamak değil; aynı zamanda her bireyin öğrenme sürecine etkin katılımını destekleyen adil ve erişilebilir ortamlar oluşturmaktır. Bu bağlamda kapsayıcı eğitim, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanmasında önemli bir araç olarak görülmektedir. Bu bölümde kapsayıcı eğitimin kuramsal temelleri, temel ilkeleri ve tarihsel gelişim süreci ele alınmaktadır. Ayrıca eğitimde fırsat eşitliği kavramı sosyal adalet, insan hakları ve sürdürülebilir kalkınma perspektifleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bölümde dezavantajlı grupların eğitime erişiminde karşılaşılan engeller; fiziksel, ekonomik, kültürel ve pedagojik boyutlarıyla incelenmektedir. Bunun yanında öğretmen yeterlikleri, okul kültürü, aile katılımı, öğretim programları ve eğitim politikalarının kapsayıcı eğitim sürecindeki rolü tartışılmaktadır. Teknolojik gelişmelerin kapsayıcı eğitim uygulamalarına katkıları ile evrensel tasarım, bireyselleştirilmiş öğretim ve farklılaştırılmış öğretim uygulamalarına da yer verilen bu bölümde, Türkiye’de ve dünyada yürütülen uygulama örnekleri değerlendirilerek çözüm önerileri sunulmaktadır. Sonuç olarak kapsayıcı eğitim anlayışının yalnızca özel gereksinimli bireyleri değil, tüm öğrencileri kapsayan demokratik ve eşitlikçi bir eğitim sistemi oluşturma hedefi taşıdığı vurgulanmaktadır.
Keywords: Kapsayıcı Eğitim, Fırsat Eşitliği, Eğitimde Adalet
Subject: Social Sciences -> Education -> Education & Educational Research
Cite this chapter